Isoproturon
Stoffen: bentazon – carbendazim – isoproturon – methomyl – terbutylazin
Korte samenvatting van de analyse en de belangrijkste oplossingsrichtingen Zie voor een uitgebreide toelichting het uitvoeringsprogramma van isoproturon (pdf).
Isoproturon is toegelaten als een onkruidbestrijdingsmiddel in graan. De stof is geselecteerd vanwege:
- Overschrijdingen van de drinkwaternorm (0,1 µg/l) in oppervlaktewater (Rijn en Maas) dat gebruikt wordt voor drinkwaterbereiding.
- Overschrijdingen van de waterkwaliteit in regionale oppervlaktewateren. De norm voor waterkwaliteit (de wettelijke MTR) voor isoproturon is 0,32 µg/l.
- Isoproturon een prioritaire stof binnen de Kaderrichtlijn Water.
Het RIZA concludeerde op basis van meetgegevens uit 2001 en 2002 dat de piekconcentraties isoproturon in de grote rivieren al bij binnenkomst van Nederland in het water aanwezig zijn en dat de Nederlandse landbouw niet noemenswaardig hieraan bijdraagt. De concentraties van isoproturon in de grote rivieren is een gevolg van gebruik in het buitenland. Het is niet gelukt gegevens te verzamelen over het gebruik en de emissieroutes in het buitenland. De stuurgroep heeft daarom besloten om eerst in Nederland de emissieroutes en oplossingsrichtingen te verkennen en vervolgens in Europees verband deze te bediscussiëren. Dit valt buiten het project ‘Schone bronnen, nu en in de toekomst’.
De concentraties vertonen een duidelijke correlatie met het tijdstip van toepassing. Isoproturon wordt voornamelijk toegepast van eind oktober tot begin december (als bodemherbicide) en in februari en maart (rond de hergroei van het gewas). In de regionale wateren worden de piekconcentraties gevonden in februari, april, mei en oktober (zie onderstaande figuur). In de grote rivieren worden de piekconcentraties later gevonden namelijk in maart, april, mei, november en december.
Aantal maal dat isoproturon aangetroffen is in concentraties groter dan de drinkwaternorm (0,1 µg/l), weergegeven per maand in de jaren 2000-2004 op basis van gegevens van zes waterschappen. Meetgegevens van de Bommelerwaard (2004), Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (2000-2004), Zuiderzeeland (2000-2003), Wetterskip Fryslân (2000-2004), Hunze & Aas (2004) en Zeeuwse Eilanden (2000-2004).
De experts concluderen dat de oorzaak van de concentraties isoproturon in oppervlaktewater een combinatie van factoren is, te weten het toepassingstijdstip, de af- en uitspoeling in natte winterperioden en de trage afbreekbaarheid van isoproturon in water bij lage (winterse) temperaturen.
De concentraties isoproturon lijken af te nemen, onduidelijk is of dit komt door gunstige weersomstandigheden of door bijvoorbeeld de verplichte teeltvrije zone in graan, die in het Lozingenbesluit open teelt en veehouderij is opgenomen.
Er zijn onkruidbestrijdingsmethoden in wintergranen bekend, waarbij er minder kans is op emissie van isoproturon naar het oppervlaktewater. Deze onkruidbestrijdingsmethoden zijn echter op beperkte schaal in de praktijk getoetst. De experts hebben aangeraden via projecten als ‘Telen met toekomst’ telers ervaring op te laten doen met duurzaam onkruidbeheer in de graanteelt en via deze weg tevens extra onderzoeksresultaten uit de praktijk te genereren.
